Wat zijn exotische planten en 'invasieve' exoten?
Exotische planten zijn soorten die van nature niet in Vlaanderen voorkomen, maar hier omwille van hun speciale structuur, schoonheid of andere gewenste eigenschap vaak gebruikt worden in tuinen en zelfs in openbare aanplantingen. Sommige van die soorten bezorgen ons nu echter meer problemen dan genot, meer bepaald de zogenaamde 'invasieve' planten.
Er zijn echter ook soorten die op eigen kracht tot hier zijn gemigreerd. Zij worden niet tot de exoten gerekend aangezien het hier om een natuurlijke herverdeling gaat. Een bekend voorbeeld hiervan in de dierenwereld is de Turkse tortel.
Invasieve exoten komen hier dus niet van nature voor maar zijn door de mens geïntroduceerd of 'ontsnapt' uit tuinen en parken. Deze soorten vormen een probleem omdat zij zich op sommige plaatsen massaal vestigen en zich van daaruit snel verspreiden en zo explosief in aantal groeien. Alom bekend zijn de problemen die Amerikaanse Vogelkers (Prunus serotina) stelt. Die gedijt dermate goed in onze contreien dat heel wat andere wilde soorten erdoor worden verdrongen.
Een ander goed voorbeeld zijn onze waterlopen. Verschillende exoten hebben er vandaag een nieuwe verblijfplaats gevonden (o.a. grote waternavel (Hydrocotyle rannuculoides), parelvederkruid (Myriophyllum aquaticum, M. brasiliense) en waterteunisbloem(Ludwigia grandiflora, L.uruguayensis, Jussiaea repens)).
Waar stellen zich problemen?
WATERLOPEN:
Hoewel het vaak mooie planten betreft, zijn ze in de waterlopen niet gewenst omdat ze door hun explosieve groei de waterafvoer ernstig kunnen belemmeren. Ook ecologisch veroorzaken ze problemen aangezien onze inheemse fauna en flora niet is aangepast aan deze planten.
Om niet overwoekerd te worden door andere planten groeien ze heel snel (Grote waternavel wel tot 20 cm per dag) en proberen ze zo veel mogelijk licht op te vangen. Verschillende soorten vertrekken van op de oever en groeien dan in een halve cirkel het water in, die steeds groter wordt. Aangezien deze planten niet op het menu staan van onze inheemse planteneters, wordt het tapijt soms wel een halve meter dik en zorgt ervoor dat er geen licht en geen zuurstof meer vanuit de lucht in het water komt. In een mum van tijd is het volledige oppervlak van een vijver of waterloop dus bedekt met een dik drijvend plantentapijt. Hierdoor komen de normaal voorkomende planten en dieren in de problemen en kunnen er problemen zijn met de waterafvoer in waterlopen.
invasieve exoten veroorzaken verschillende problemen in waterlopen:
- de waterafvoer kan door de enorme plantenmassa ernstig belemmerd worden
- bij een piekafvoer kunnen de planten zich ophopen bij bruggen, dammen, gemalen en andere kunstwerken. De druk die daardoor op deze kunstwerken uitgeoefend wordt, mag niet onderschat worden.
- de planten overheersen op kwetsbare inheemse soorten
- massale groei kan de waterkwaliteit verstoren doordat ze zuurstof en licht wegnemen, met onder andere vissterfte als gevolg
- aantasting van het natuurlijke ecosysteem (verstoring van de nutriëntenhuishouding, verlanding enzovoort)
- als de planten een tapijt op het water vormen, ontstaan ook problemen voor recreanten zoals hengelaars en kanovaarders.
Meer informatie op deze provinciale website.
BOS en GROEN:
Net als in de waterlopen gaat het ook bij deze pestsoorten om snelle groeiers. Amerikaanse Vogelkers is dermate succesvol dat hij de bijnaam 'bospest' kreeg. Doordat de planten zich snel verspreiden en snel groeien, verdringen ze inheemse soorten uit het bos. Aangezien de verschillende dier- en plantensoorten in de natuur vaak erg sterk op elkaar zijn afgestemt, is het dan ook geen verrassing dat met het wegdringen van onderhoutsoorten als inheemse Vogelkers, Hazelaar, Spork e.a. er ook minder dierenleven in het bos te vinden is (insecten, spinnen, vogels, ...).
Ook op plaatsen als bossen, heide, rivieroevers, bermen en wilde gronden komen er opdringerige exoten voor. Douglasspar (Pseudotsuga menziesii, Pseudotsuga taxifolia), Reuzenbalsemien (Impatiens glandulifera), Japanse Duizendknoop (Fallopia japonica, Polygonum cuspidatum), Canadese fijnstraal (Conyza candensis, Erigeron canadensis), Reuzenbereklauw (Heracleum mantegazzianum), Sneeuwbes (Symphoricarpus albus), ... Het lijkt wel of elk plekje zijn eigen exotische soort heeft.
Sommige soorten zoals de Canadese fijnstraalzijn al zo lang in onze contreien, met een relatief lage hinder, dat men deze als ingeburgerd in de natuur beschouwd en niet meer actief gaat bestreiden.
Waar komen die planten vandaan?
De laatste decennia is het aanbod aan tuin- en parkplanten enorm vergroot. Planten van alle vormen, maten en kleuren ka u in uw tuincentrum aanschaffen en in de tuin aanplanten. Hoewel ogenschijnlijk zonder risico, zijn in de loop der tijd toch een aantal planten kunnen 'ontsnappen' uit onze parken en tuinen. Hetzelfde geldt voor planten die voor aquaria en vijvers worden verkocht.
De goed groeiende planten die in de tuin, de vijver of het aquarium worden aangeplant, gaan na een tijdje woekeren en worden dan als storend ervaren. Al te vaak worden ze verwijderd en in de graskant of waterloop gedumpt waar ze hetzelfde woegkergedrag gaan vertonen. Ook via een overloop naar een gracht of door overstromingen kunnen deze plantensoorten zich in het oppervlaktewater verspreiden. Bovendien kan uit een klein stukje stengel met één knop al een nieuwe plant ontstaan. Spijtig genoeg worden vele van deze prbleemsoorten nog steeds verkocht in tuincentra.
Amerikaanse Vogelkers is dankzij de verspreiding van zijn bessen en zaden door vogels in de vrije natuur terechtgekomen en de dankbare eigenschappen die hem tot een goede sierstruik maakten (goede bloemzetting, snelle groei en zeer resistent), zorgen er nu voor dat hij zich heeft ontpopt tot een plaag van de natuurlijke inheemse natuur. Een ander dergelijk voorbeeld is de Japanse Duizendknoop. Een sierlijke plant die mooi bloeit, snel groeit en erg resistent is. Gelukkig kan hij zich enkel vegetatief voortzetten (via stekken o.d.) aangezien de plant in ons klimaat nog geen voldragen zaad kan vormen. Spijtig genoeg is één enkele centimeter stengel of wortel al genoeg om op te schieten. Daarbij komt nog dat de plant ongelooflijk kan woekeren, met alle gevolgen vandien.
Hoe kan de burger helpen?
Volgens het ideale scenario zou de verspreiding van huidige en toekomstige invasieve exoten voorkomen worden door alle mogelijke haarden van verspreiding te vermijden. Omdat dit echter zou betekenen dat in heel wat tuinen planten moeten sneuvelen en heel wat soorten (preventief) uit de handel moeten worden genomen, is dit een onbegonnen werk.
De ergste (bekende) woekeraars kunnen best wel vermeden worden in verkoop en aanplant. Ook is het aan te bevelen om soorten als Amerikaanse Vogelkers en Japanse Duizendknoop toch uit uw tuin te verwijderen. Zij planten zich zo vlot voort dat elke plant een groot aantel nieuwe haarden kan doen ontstaan.
In het geval van waterplanten geldt dat u moet voorkomen dat de planten in de waterlopen terechtkomen. Indien u dus wiedt in de vijver of het aquarium, kunt u de planten best composteren en niet in de grachtkant werpen of door het toilet spoelen. Beter nog is uiteraard dat u deze planten niet aankoopt, maar werkt met niet woekerende of inheemse soorten.
Indien u ergens een haard van deze pestsoorten waarneemtn kan u dit best melden aan de milieudienst van de gemeente. Is de haard gelegen op openbaar domein dan kunnen de nodige stappen genomen worden om deze te bestrijden of minsten de uitbreiding tegen te gaan.